สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

National Institute of Health of Thailand

วันที่ :2018-06-08

 

เชื้อก่อโรค : เชื้อไวรัสนิปาห์ (Nipah Virus) จัดอยู่ใน, genus Henipavirus, family Paramyxovidae เป็นโรคติดต่อระหว่างสัตว์สู่คน โดยมีค้างคาวผลไม้เป็นแหล่งรังโรค และสัตว์พาหะนำโรคอื่นๆ ที่มีรายงานคือ สุกร ม้า แมว แพะ แกะ

การติดต่อและการระบาด : โรคติดเชื้อไวรัสนิปาห์เป็นโรคติดต่อระหว่างสัตว์สู่คนที่เกิดจากการสัมผัสมูลสัตว์และสารคัดหลั่งของสัตว์พาหะนำโรคที่ติดเชื้อ ส่วนการติดต่อระหว่างคนสู่คนเกิดจากการสัมผัสกับสารคัดหลั่ง เช่นน้ำลาย หรือเลือดของคนที่ติดเชื้อ โดยมีรายงานการระบาดครั้งแรกในประเทศมาเลเซีย ในปี พ.ศ. 2541-2542 และมีรายงานการระบาดที่ สิงค์โปร์ อินเดีย บังคลาเทศ  ในช่วงปี พ.ศ. 2542-2544 ล่าสุดมีรายงานการระบาดอีกครั้งที่ประเทศอินเดียในปี พ.ศ. 2561 แต่ยังไม่มีรายงานการระบาดในประเทศไทย

ระยะฟักตัว : ประมาณ 2-14 วัน หรืออาจจะถึง 1 เดือนหรือมากกว่านั้น

อาการของโรคในผู้ป่วย : ผู้ป่วยจะมีอาการเริ่มแรกคล้ายไข้หวัด คือมีไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ คลื่นไส้อาเจียน บางรายอาจมีอาการของระบบทางเดินหายใจร่วมด้วย สมองอักเสบ หรืออาจมีอาการไข้ร่วมกับอาการทางระบบประสาท เช่น วิงเวียนศีรษะ เดินโซเซ ซึม สับสน หรือชัก มีการเคลื่อนไหวของลูกตาผิดปกติ แขนและขามีการกระตุก และอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้

การรักษา : ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนป้องกันโรคนี้ การรักษาเป็นการรักษาตามอาการของโรค 

การควบคุมและการป้องกันโรค : หลีกเลี่ยงการสัมผัสสัตว์รังโรคและสัตว์พาหะนำโรค หลีกเลี่ยงการรับประทานผลไม้ที่อาจปนเปื้อนน้ำลาย ปัสสาวะ มูลค้างคาวและสารคัดหลั่งของสัตว์พาหะนำโรค ควรล้างผลไม้ให้สะอาดก่อนรับประทานทุกครั้ง ล้างมือด้วยสบู่หลังสัมผัสกับสัตว์ เนื้อสัตว์ ซากสัตว์ ทุกครั้ง โดยเฉพาะซากค้างคาว สุกร ม้า แมว แพะ แกะ 

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มีความพร้อมในการตรวจวินิจฉัยโรคติดเชื้อไวรัสนิปาห์ โดยการตรวจสารพันธุกรรมไวรัสนิปาห์ด้วยวิธี Real-time RT-PCR ซึ่งเป็นวิธีอ้างอิงวิธีการตรวจของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา (US-CDC) ที่มีความไว และความจำเพาะสูง 

 

วิธีการเก็บตัวอย่างส่งตรวจมีดังนี้
 

กรณีผู้ป่วยยังมีชีวิต

กรณีผู้ป่วยเสียชีวิต

ชนิดตัวอย่าง

ปริมาตร

ชนิดตัวอย่าง

ปริมาตร

1. น้ำลาย

ไม่น้อยกว่า 2 มิลลิลิตร

1.ชิ้นเนื้อสมองแช่ใน Normal saline  

3-5 ชิ้น

2.ปัสสาวะ

ไม่น้อยกว่า 10 มิลลิลิตร

2. ปอดแช่ใน Normal saline  

3-5 ชิ้น

3. Throat swab/Nasal swab ใน VTM

2 มิลลิลิตร

3. ไตแช่ใน Normal saline  

3-5 ชิ้น

4.น้ำไขสันหลัง

ไม่น้อยกว่า 1 มิลลิลิตร

4. ม้ามแช่ใน Normal saline  

3-5 ชิ้น

5.เลือด (EDTA blood)

ไม่น้อยกว่า 3 มิลลิลิตร

 

 

  หมายเหตุ : ควรเก็บตัวอย่างส่งตรวจอย่างน้อย 2 ชนิดตัวอย่างขึ้นไป

 

การส่งสิ่งส่งตรวจและข้อควรระวัง :

         ตัวอย่างที่ส่งตรวจต้องติดฉลาก ชื่อ นามสกุล ผู้ป่วย ชนิดของสิ่งส่งตรวจ วันที่เก็บตัวอย่าง ให้ชัดเจน นำหลอดตัวอย่างบรรจุในถุงพลาสติกกันน้ำ มัดถุงให้แน่น ใส่ในภาชนะเก็บความเย็นที่บรรจุน้ำแข็ง รีบนำส่งห้องปฏิบัติการทันที พร้อมแบบใบนำส่งตัวอย่าง อาการและรายละเอียดอื่นๆ  ถ้าไม่สามารถนำส่งได้ทันทีให้เก็บที่-20oซ และควรติดต่อห้องปฏิบัติการก่อนนำส่ง 

        สามารถส่งตัวอย่างตรวจโรคติดเชื้อไวรัสนิปาห์ได้ที่ศูนย์ประสานงานตรวจวิเคราะห์และเฝ้าระวังโรคทางห้องปฏิบัติการ (ศปส.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข นนทบุรี โทรศัพท์ 02-9511485 สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมติดต่อฝ่ายไวรัสระบบประสาทและระบบไหลเวียนโลหิต โทรศัพท์ 02-9510000-11 ต่อ 99312, 98362

 

เอกสารอ้างอิง : 

1. คู่มือการป้องกันควบคุมโรคติดต่ออุบัติใหม่สำหรับบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข ปี 2554

2.http://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus: WHO factsheet :Nipah virus

3.Nipah Virus Infection,The center for Food Security & Public Health, Institute for International Cooperation in Animal Biologics

4. http://www.cfsph.iastate.edu/FastFacts/th/nipah.pdf  โรคสมองอักเสบนิปาห์

5. https://www.cdc.gov/vhf/nipah/index.html

6.ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ชื่อและอาการสำคัญของโรคติดต่ออันตราย พ.ศ. 2559

 

 

ฝ่ายไวรัสระบบประสาทและระบบไหลเวียนโลหิต
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
มิถุนายน 2561