สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

National Institute of Health of Thailand

วันที่ :2018-04-20

 

          มีแมลงหลายชนิดที่มีพิษโดยธรรมชาติในตัวของมันเอง มนุษย์จะได้รับพิษจากแมลงกลุ่มนี้โดยตรงเมื่อมากัดหรือดูดกินเลือดของเรา หรือโดยบังเอิญเมื่อไปสัมผัสแตะต้องแมลงเหล่านั้น  รวมทั้งจากความเข้าใจผิดนำแมลงมีพิษมาบริโภค โดยหลังจากได้รับพิษจะมีอาการทั้งแบบเล็กน้อย จนถึงขั้นร้ายแรงเสียชีวิต ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของแมลงรวมทั้งสภาพร่างกาย อายุ บริเวณที่ได้รับพิษ รวมทั้งปริมาณสารพิษที่ได้รับ โดยอาการทางร่างกายหรือผิวหนังจะมีลักษณะบวมแดง เจ็บปวดหรือปวดแสบปวดร้อน ผื่นคันระคายเคือง ตัวอย่างการได้รับพิษทางผิวหนังที่เป็นข่าวอยู่บ่อยๆคือได้รับพิษจากด้วงก้นกระดกที่มีสารพีเดอรินที่เมื่อลำตัวแมลงแตกหัก สารพิษดังกล่าวจะสัมผัสกับผิวหนัง ส่วนอาการที่เกิดจากการบริโภคแมลง จะมีได้สองแบบ แบบแรกคืออาการแพ้ที่เกิดจากการบริโภคแมลงทั่วๆไป โดยร่างกายจะมีการตอบสนองที่คล้ายกับคนที่แพ้อาหารชนิดต่างๆ เช่นแพ้อาหารทะเล การตอบสนองดังกล่าวจะมีได้ตั้งแต่อาการน้อยๆได้แก่ ลิ้นและหลอดอาหารบวม กลืนอาหารลำบาก คลื่นไส้ อาเจียน กระวนกระวาย เป็นลม ปวดท้องเนื่องจากกระเพาะอาหารหดเกร็ง ท้องเสีย จนถึงขั้นรุนแรงคือความดันโลหิตลดลงอย่างรวดเร็ว หายใจไม่สะดวก ช็อค และอาจทำให้เสียชีวิตได้ในที่สุด ส่วนแบบที่สองคืออาการที่เกิดจากการบริโภคแมลงที่มีพิษร้ายแรง ได้แก่ด้วงน้ำมันที่มีรายงานผู้เสียชีวิตอยู่เสมอโดยเกิดจากประชาชนเข้าใจผิดคิดว่ากินได้ จึงจับมาเผาไฟแล้วกินก็จะได้รับพิษซึ่งได้แก่สารแคนทาริดิน โดยถึงแม้ด้วงจะถูกเผาไฟแล้วก็ตามสารพิษนั้นก็ยังคงอยู่ ซึ่งกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้รับตัวอย่างด้วงน้ำมันส่งมาตรวจวิเคราะห์หลายครั้งจากปัญหาคนได้รับพิษซึ่งพบว่าถ้ากินเกิน 3 ตัวแล้วรักษาไม่ทันจะทำให้เสียชีวิตได้ อาการของผู้ที่กินด้วงน้ำมันคือ ปวดท้องอย่างรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียนมีเลือดปน รวมทั้งถ่ายอุจจาระและปัสสาวะมีเลือดปน เนื่องจากสารพิษดังกล่าวเข้าไปทำอันตรายอย่างรุนแรงต่อเยื่อเมือกในระบบต่างๆของร่างกายจนเสียชีวิตในที่สุด นอกจากนั้นยังมีแมลงอีกหลายชนิดที่ดูดกินเลือดเราโดยตรง เช่นมวนเพชฌฆาต ซึ่งแมลงชนิดนี้ในเวลากลางวันจะหลบซ่อนตัวอยู่บริเวณที่รกรุงรังหรือรอยแตกของผนังห้องรวมทั้งพุ่มไม้รอบๆบ้านแล้วออกมาดูดกินเลือดคนและสัตว์ในเวลากลางคืน รวมทั้งตัวเรือด หมัด เห็บและไร เป็นต้น ซึ่งนอกจากจะทำให้เราสูญเสียเลือดแล้ว บาดแผลที่ถูกกัดถ้าไม่ดูแลรักษา อาจเกิดการติดเชื้อซ้ำเกิดเป็นแผลอักเสบลุกลามได้ หรือแม้แต่แมลงบางชนิด เช่นแมลงวันตา จะชอบมาดูดกินเลือดและน้ำเหลืองบนแผลที่ผิวหนัง ทำให้เกิดการปนเปื้อนของเชื้อโรคเข้าสู่บาดแผล เกิดเป็นแผลเรื้อรังที่รักษาไม่หายขาดได้ ดังนั้นประชาชนควรหลีกเลี่ยงไม่บริโภคแมลงที่ไม่รู้จัก ป้องกันตัวเองจากการถูกแมลงกัดต่อย ถ้าได้รับพิษทางผิวหนังให้ล้างแผลให้สะอาด ทาด้วยยาปฏิชีวนะประเภทครีม ถ้ามีอาการรุนแรงทั้งจากการแพ้หรือบริโภคแมลง ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

      สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข ได้ตระหนักถึงความสำคัญของสุขภาพประชาชนจากการได้รับพิษจากแมลง จึงได้จัดทำหนังสือแมลงมีพิษที่เข้าใจง่าย โดยรวบรวมข้อมูลที่ได้จากการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับชนิดของแมลงพิษว่ามีลักษณะอย่างไร เพื่อให้ประชาชนได้รู้จักกับแมลงพิษชนิดต่างๆ รวมทั้งวิธีป้องกันตัวและการดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อได้รับพิษ รวมทั้งหนังสือ แมลง สัตว์ และพืชที่มีพิษและเป็นอันตราย ซึ่งได้รวบรวมข้อมูลของทั้งแมลง สัตว์และพืชที่มีพิษ ซึ่งหนังสือสามารถแจกจ่ายให้กับหน่วยงานและประชาชนที่สนใจ สามารถติดต่อรับได้ที่กลุ่มงานกีฏวิทยาทางการแพทย์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ โทรศัพท์ 02-589-9850 –8 ต่อ 99238, 99237