สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

National Institute of Health of Thailand

วันที่ :2018-04-20

       

          สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข เผยองค์ความรู้การกำจัดยุงพาหะนำโรคติดต่อ ด้วยการควบคุมทางชีววิธี สารสกัดจากพืช และวัสดุที่มีอยู่ในบ้านเรือนซึ่งมีต้นทุนต่ำ ไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์และไม่ทำให้ยุงเกิดการดื้อต่อสารเคมี
 
          ยุง เป็นพาหะนำโรคร้ายแรงก่อให้เกิดปัญหาทางสาธารณสุข โดยยุงลายเป็นพาหะของโรคไข้เลือดออกที่มีรายงานผู้ป่วยสูงอยู่ทุกปีและมีอันตรายถึงชีวิต รวมทั้งไข้ซิกาซึ่งเป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์ ทำให้เสี่ยงต่อภาวะศีรษะเล็กแต่กำเนิดและโรคทางสมอง และไข้ปวดข้อยุงลายหรือชิคุนกุนยา ในขณะที่ยุงก้นปล่องเป็นพาหะนำโรคมาลาเลีย ยุงเสือนำโรคเท้าช้าง และยังมียุงรำคาญบางชนิดที่เป็นพาหะนำโรคไข้สมองอักเสบ การควบคุมยุงพาหะจึงเป็นกลยุทธ์หนึ่งที่สำคัญซึ่งสามารถนำมาใช้ควบคุมโรคได้ โดยสามารถดำเนินการควบคุมได้ทั้งในระยะตัวอ่อนที่ยุงยังเป็นลูกน้ำและในระยะที่เป็นตัวยุง
 
          การควบคุมยุงเพื่อควบคุมโรคทำได้หลายวิธี เบื้องต้นคือการจัดการกับแหล่งเพาะพันธุ์ที่จะเอื้อให้ยุงชนิดต่างๆ มาวางไข่ นอกจากนี้ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข ยังได้คิดค้นองค์ความรู้ในการกำจัดยุงพาหะ เช่น การควบคุมทางชีววิธี โดยใช้แบคทีเรียกำจัดลูกน้ำยุงชนิด Bacillus thuringiensis var.israelensis (Bti) ซึ่งผลึกโปรตีนภายในเซลล์แบคทีเรียจะเข้าไปทำลายระบบทางเดินอาหารทำให้ลูกน้ำยุงตายอย่างรวดเร็วหลังจากที่กินแบคทีเรียเข้าไป หรือการใช้แบคทีเรียชนิดโวลบาเกีย (Wolbachia) มาใส่ในยุงตัวผู้ซึ่งเป็นยุงที่ไม่กินเลือด จากนั้นปล่อยสู่ธรรมชาติเพื่อให้ไปผสมพันธุ์กับยุงตัวเมียที่ไม่มีโวลบาเกีย ทำให้เกิดการไม่เข้ากันของโครโมโซมซึ่งยุงจะไม่สามารถสร้างตัวอ่อนได้โดยไข่ยุงจะฝ่อในที่สุด ซึ่งวิธีการนี้ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข โดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้ทำการศึกษาร่วมกับมหาวิทยาลัยมหิดล กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ส่วนการใช้สารสกัดจากพืช เช่น สารสกัดจากนิโคตินที่ได้จากใบยาสูบซึ่งเป็นความร่วมมือกับองค์การสุรา กรมสรรพสามิต ในการนำมาใช้ควบคุมลูกน้ำยุงในแหล่งเพาะพันธุ์ธรรมชาติ รวมทั้งมีการใช้น้ำมันหมอระเหยจากพืชสมุนไพร เช่น ตระไคร้หอม เปลือกส้ม ยูคาลิปตัส ซึ่งพบว่าสามารถนำมาไล่ยุงได้ นอกจากนี้ยังมีกับดักยุงลีโอแทรป(LeO-Trap) ที่ได้พัฒนาและเป็นต้นแบบในการผลิตและพบว่ามีประสิทธิภาพสูงในการกำจัดลูกน้ำยุง นอกจากนี้ยังสามารถใช้วัสดุหาง่ายที่มีอยู่ในครัวเรือนในการกำจัดยุง อาทิการใช้ผงซักฟอกโรยลงไปในภาชนะน้ำใช้ที่มีขนาดเล็ก เช่นจานรองขาตู้ แจกันศาลพระภูมิ หรือภาชนะขังน้ำต่างๆ ที่ไม่สามารถคว่ำได้ ด้วยอัตราส่วน 1 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำขัง 2 ลิตร วิธีนี้ผงซักฟอกจะแพร่กระจายปกคลุมทั่วผิวน้ำ ทำให้ลูกน้ำและตัวโม่งตายจากการดูดซับสารเข้าสู่ระบบหายใจ ซึ่งวิธีนี้ยังสามารใช้กำจัดยุงตัวเต็มวัยได้ด้วย โดยการใช้ผงซักฟอกหรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด เช่น แชมพู น้ำยาล้างจาน สบู่เหลว ในอัตรา 250 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 1 ลิตร ค่อยๆ คนอย่าเกิดฟองใส่ในกระบอกพรมฉีดพรมผ้า ฉีดบริเวณที่เห็นยุงเกาะอยู่ ยุงจะตายภายใน 10 – 20 วินาที เป็นการกำจัดยุงที่ง่าย ต้นทุนต่ำ ไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์และไม่ทำให้ยุงดื้อต่อสารเคมี
 
          อย่างไรก็ตาม การควบคุมยุงเพื่อควบคุมโรคนั้น ถ้าจะให้ได้ผลสูงสุด ความร่วมมือของประชาชน เป็นสิ่งที่มีความสำคัญ เพราะการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมการระบาดของโรคนั้น จะสำเร็จลงได้ก็ต่อเมื่อประชาชนเห็นความสำคัญของการกำจัดลูกน้ำยุงลาย โดยช่วยกันกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงอย่างสม่ำเสมอ และกำจัดยุงโดยการใช้องค์ความรู้ต่างๆ ที่กล่าวมาแล้วอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายๆ วิธีร่วมกันตามความเหมาะสม รวมทั้งการกำจัดภาชนะที่ไม่ใช้แล้วและไม่ทิ้งขยะที่อาจกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงชั่วคราว ป้องกันตนเองและคนในครอบครัวไม่ให้ถูกยุงกัด ซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้ถ้าได้ปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ ก็จะสามารถลดจำนวนยุงและลดการระบาดของโรคที่นำโดยยุงได้เป็นอย่างดี
 
ฝ่ายศึกษาควบคุมแมลงทางชีววิธี
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
เมษายน 2561