สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

NATIONAL INSTITUTE OF HEALTH OF THAILAND

สถานการณ์ยุงลายและพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระดับจังหวัดทั้งประเทศ ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์และสถิติขั้นสูง ปี ๒๕๖๐

วันที่ :2017-08-15

             โรคไข้เลือดออกมียุงลายเป็นยุงพาหะยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศ ถึงแม้ว่าจะมีวัคซีนสำหรับโรคนี้ แต่ยังมีราคาสูงและมีประสิทธิภาพการป้องกันโรคต่ำเพียง~60% ดังนั้นการวางแผนป้องกันโรคล่วงหน้าโดยทราบสถานการณ์ยุงลายและพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกของแต่ละจังหวัด ยังเป็นข้อมูลที่สำคัญในการควบคุมโรค 

ผลการสำรวจยุงลายที่ภาคเหนือ เดือนมกราคม จาก 48 อำเภอ 12 จังหวัด วาง 1,920 กับดักไข่ยุง พบค่าเฉลี่ยจำนวนไข่ยุงลายต่อกับดักเท่ากับ 1.89±1.34 ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (2.35±2.82) แต่คงพบยุงลายอยู่ทั่วไปทั้งภาคโดยพบมากที่จังหวัดเพชรบูรณ์ พิจิตร พิษณุโลก นครสวรรค์ และ อุทัยธานี   ที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำรวจเดือนกุมภาพันธ์ จาก 48 อำเภอ  12 จังหวัด โดยวาง 1,920 กับดักไข่ยุง  พบค่าเฉลี่ยจำนวนไข่ยุงลายต่อกับดักเท่ากับ 1.81±1.85 ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (4.28±2.03) แต่คงพบยุงลายอยู่ทั่วไปทั้งภาคโดยพบมากที่จังหวัดสุรินทร์ ศรีสะเกษ ร้อยเอ็ด และมหาสารคาม ที่ภาคกลางสำรวจเดือนเมษายน จาก 52 อำเภอ 13 จังหวัด วาง 2,080 กับดักไข่ยุง พบค่าเฉลี่ยจำนวนไข่ยุงลายต่อกับดักเท่ากับ 4.09±2.18 ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (5.56±3.70) แต่คงพบยุงลายอยู่ทั่วไปทั้งภาคโดยพบมากที่จังหวัดจันทบุรี ระยอง สระแก้ว ปราจีนบุรี สุพรรณบุรี และเพชรบุรี ที่ภาคใต้ สำรวจเดือนพฤษภาคม จาก 35 อำเภอ 9 จังหวัด วาง 1,400 กับดักไข่ยุง พบค่าเฉลี่ยจำนวนไข่ยุงลายต่อกับดักเท่ากับ 6.19±3.26 ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (5.96±4.19) แต่คงพบยุงลายอยู่ทั่วไปทั้งภาคโดยพบมากที่จังหวัด ชุมพร ระนอง พังงา สุราษฎร์ธานี และกระบี่ (ดังภาพที่ 1)

การวิเคราะห์หาพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือกออกใช้เทคนิค GIS และสถิติขั้นสูงคือการวิเคราะห์ถดถอยโลจิท-พหุและถดถอยพหุแบบขั้นตอน ใช้ข้อมูลปัจจัยที่เกี่ยวกับโรค คือ อุตุนิยมวิทยา รายงานผู้ป่วยและ Dengue serotypes ของปี 2549 ถึงต้นปี 2560 ได้ Models การคาดการณ์โอกาสเกิดการระบาดและอัตราผู้ป่วย จากนั้นนำเทคนิค GIS ซ้อนทับข้อมูล interpolation ของประชากรยุงลายจากกับดักไข่ที่ได้สำรวจที่เป็นช่วงก่อนการระบาดของโรค ผลิตเป็นแผนที่ GIS พื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกเป็นรายจังหวัดของแต่ละภาคทั้งประเทศปี 2560 คาดการณ์ว่าทั้งประเทศจะมีผู้ป่วยประมาณ 63,431 ราย โดยที่ภาคเหนือจะมีผู้ป่วยประมาณ 13,398 ราย มีค่าเฉลี่ยผู้ป่วยต่อแสนต่อจังหวัดเท่ากับ 111.33±55.05 จังหวัดที่ต้องเฝ้าระวังคือ นครสวรรค์ เพชรบูรณ์ พิษณุโลก อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน พะเยา เชียงราย และเชียงใหม่ ที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะมีผู้ป่วยประมาณ 15,628 ราย มีค่าเฉลี่ยผู้ป่วยต่อแสนต่อจังหวัดเท่ากับ 63.08±26.04 จังหวัดที่ต้องเฝ้าระวังคือชัยภูมิ และหนองบัวลำภู ที่ภาคกลางจะมีผู้ป่วยประมาณ 27,215 ราย มีค่าเฉลี่ยผู้ป่วยต่อแสนต่อจังหวัดเท่ากับ 120.03±44.04 จังหวัดที่ต้องเฝ้าระวังคือ กรุงเทพมหานคร จันทบุรี ฉะเชิงเทรา ตราด ประจวบคีรีขันธ์ ปราจีนบุรี พระนครศรีอยุธยา ระยอง สระแก้ว และเพชรบุรี ที่ภาคใต้จะมีผู้ป่วยประมาณ 7,190 ราย มีค่าเฉลี่ยผู้ป่วยต่อแสนต่อจังหวัดเท่ากับ 77.38 ±39.97 จังหวัดที่ต้องเฝ้าระวังคือสุราษฎร์ธานี พังงา กระบี่ พัทลุง ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส (ดังภาพที่ 2 ) 

ข้อมูลนี้ได้เผยแพร่ข้อมูลนี้บนอินเตอร์เน็ตที่  http://nih.dmsc.moph.go.th  หน่วยงานหรือผู้สนใจสามารถสืบค้นรายงานข้อมูลถึงระดับจังหวัดและภาคที่ต้องการ

                                                                      รายงานโดย

                                        ฝ่ายพิพิธภัณฑ์แมลงและอนุกรมวิธานและสนับสนุนงานกีฏวิทยา
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

สิงหาคม 2560

 

ภาพที่ 1 แผนที่ GIS สถานการณ์ยุงลายปี 2560

 

                                           

ภาคเหนือ                                                                     ภาคกลาง

                                          

               ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ                                                                       ภาคใต้                               

 

 

ภาพที่ 2 แผนที่ GIS พื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกปี 2560

 

ภาคเหนือ                                                                 ภาคกลาง

 

 

 

               ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ                                                        ภาคใต้                

 

 

!!! คลิ๊กดาวโหลด PDF !!!